Крыж Генерала

В июле 2005г. этот каменный крест был перевезен в аг.Межево и установлен у храма, действующего в бывшем усадебном доме. В 1990-х годах перевезти крыж местному батюшке не получилось – местные не разрешили и даже установили дежурство у креста. Перевозка креста с места его изначального нахождения вызвала бурный протест местных жителей, требования возвращения. С "потревоженной" реликвией население связывает и некоторые несчастия, произошедшие в аг.Межево после появления здесь креста… Крыж находился у левого берега р.Адров, чуть ниже д.Пильковичи, на полянке, в километре от ж/д Орша-Лепель. Рядом с крестом стоял заросший колодец и низенькая скамейка. Было заметно, что местные жители посещали это место и поклонялись кресту.

Предание, услышанное от старожилов деревни, повествует, что "крыж" (именно так его называют здесь даже в русскоязычном разговоре) появился в годы Северной войны (1700-1721 гг.), установлен он был на могиле некоего погибшего в этих местах генерала. Однако, вполне возможно, что это не так и каменный крест гораздо древнее… Невозможно уже прочитать едва приметную на поверхности креста надпись…

Старонкi шмат якiх сучасных беларускiх энцыклапедый змяшчаюць здымак вялiзнага каменнага крыжа, што вядомы на левым беразе ракi Адроў адразу нiжэй размешчаных насупраць па берагах ракi вёсак Пiлькавiчы i Пляцы (у энцыклапедыях жа месцазнаходжанне крыжа звязваецца з больш буйным тутэйшым населеным пунктам Азярок). Мясцовае паданне прыгадвае, што ў даўнiя часы праходзiла тут дарога ад Оршы ў Сянно. Па нейкiх сваiх справах шпарка iмчала па ёй аднойчы на тройцы коней княгiня Сангушка ды прапала тут бясследна, калi не вытрымаў цяжар i правалiўся стары драўляны мост цераз раку. У вялiкiм смутку ад недарэчнай страты жонкi князь Сямён Сангушка, - уладар Смалян i гаспадар замка "Белы Ковель", страшным праклёнам пракляў гэта нядобрае месца i загадаў назаўсёды закрыць дарогу. А яшчэ праз кароткi час на месцы разбуранага моста каля прымыкаючага да рэчышча невялiкага яра (па iм праходзiла былая дарога i быў зручны спуск да ракi) з'явiўся той самы каменны крыж. "Крыж" – менавiта так называюць яго на Аршаншчыне нават у рускамоўнай гаворцы.

Iншае паданне тлумачыць загадкавае знiкненне княгiнi Сангушкi як пакаранне за яе непамернае захапленне хуткай яздой. Адзначаецца, што нават у смалянскую Спаса-Праабражэнскую царкву са свайго замка гэта крыху ганарлiвая жанчына лiха ездзiла менавiта на тройцы коней. Ды не проста ездзiла, а не iнакш як па пракапанаму паводле яе ж загаду падземнаму тунелю памiж замкам i царквой...

У Смалянах на Аршаншчыне i сёння можна пачуць неверагоднае даўняе сказанне, што нiбыта ў цёмныя восеньскiя ночы, калi туман ад ракi Дзярноўкi ахiнае вежу замка знiзу i толькi верхняя яе частка застаецца бачнай, нагадваючы нейкi жудасны фантастычны прывiд, у вокнах "Белага Ковеля", якiя становяцца падобнымi на вочныя дзiркi шкiлета, запальваецца ледзьве прыкметнае таямнiчае святло, аднекуль з глыбiняў зямлi чуецца нейкая дзiўная музыка i паказваецца жаночая постаць у белым адзеннi. Жанчына-здань доўга-доўга моўчкi ўглядаецца ўдалеч, прыслухоўваецца да начной цiшынi. Прыкмечана, што ўсе, каму даводзiлася бачыць яе, хутка станавiлiся багатымi людзьмi... Паданне тлумачыць, што гэта i ёсць славутая каралева Бона, iмем якой тутэйшыя жыхары найчасцей i называюць старадаўнi замак... А можа, гэта з'яўляецца прывiд бясследна знiкшай княгiнi Сангушкi?..

Фото Александр Шинкевич, до 2012г.

Фото Андрей Некрасов, апрель 2012г.

Фото Андрей Некрасов, апрель 2012г.

Фото Александр Шинкевич, до 2025г.

Каменный крест на берегу р. Адров у д. Пильковичи (у д. Озерок). Фото Александр Шинкевич, до 1991г.

Каменный крест на берегу р. Адров у д. Пильковичи (у д. Озерок). Фото Александр Шинкевич, до 1991г.